Trafik Kazasında Kusur Oranı Nasıl Belirlenir? 2026 Rehberi

Trafik kazasında kusur oranı, hasarınızın kim tarafından karşılanacağını, değer kaybı ve tazminat haklarınızı doğrudan belirler. Bu rehberde kusur oranının nasıl hesaplandığını, kimin belirlediğini ve itiraz yollarını adım adım açıklıyoruz.

Giriş

Bir trafik kazası, saniyeler içinde gerçekleşir ama sonuçları aylarca sürebilir. Kaza sonrası en kritik soru genellikle şudur: "Kusur kimde?" Çünkü aracınızdaki hasarın karşılanması, araç değer kaybı ödemeleri ve olası tazminat talepleri tamamen bu orana bağlıdır.

Türkiye'de kusur oranı belirleme sistemi, geçmiş yıllarda halk arasında "8'de 8" olarak bilinen yöntemden, büyük ölçüde yüzde bazlı bir değerlendirmeye geçmiş durumdadır. Bugün maddi hasarlı kazalarda oranı Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM) bünyesindeki sistem, yaralanmalı ve ölümlü kazalarda ise kolluk kuvvetleri ve mahkeme belirlemektedir.

Bu yazıda, sürücü olarak haklarınızı korumanız için bilmeniz gereken her şeyi sade bir dille topladık.

Kusur Oranı Nedir? Asli ve Tali Kusur Ayrımı

Kusur oranı, bir kazaya sebebiyet vermedeki sorumluluk payınızı ifade eder. Halk arasında "hata oranı" veya "suç oranı" olarak da anılır. Oran, sıfır ile yüz arasında bir değer alır ve taraflar arasında paylaştırılır.

Kusur belirlenirken iki temel kavram öne çıkar:

• Asli (esas) kusur: Kazanın ana sebebi olarak değerlendirilen, birinci dereceden sorumlu olunan ihlaldir. Örneğin kırmızı ışıkta geçmek asli kusurdur.
• Tali kusur: Kazaya doğrudan sebep olmasa da gereken önlemi almama veya dikkatsiz davranma durumudur. Örneğin hız sınırını aşmak çoğunlukla tali kusur olarak değerlendirilir.

Aşağıdaki tablo, yaygın kullanılan kusur kademelerini ve pratikteki sonuçlarını özetler:

Önemli: Kaskonuz yoksa ve kazada %100 kusurlu bulunursanız, kendi aracınızdaki hasarı genellikle kendi bütçenizden karşılarsınız. Üçüncü şahıslara verilen zararlar ise sizin zorunlu trafik sigortanızdan ödenir.

Kusur Oranını Kim Belirler?

Kusuru belirleyen makam, kazanın türüne göre değişir. Bu ayrım, sürecin tamamını etkilediği için kritiktir.

Maddi Hasarlı Kazalar: SBM / Tramer Sistemi

Sadece maddi hasarın olduğu, yaralanma veya ölümün bulunmadığı kazalarda kusur oranını, tarafların sigorta şirketleri belirler. Tutanak ve fotoğraflar SBM sistemine işlendikten sonra şirketler değerlendirme yapar ve mutabakata vardıkları oran kesinleşir. Bu sistem, belirli kaza senaryoları üzerinden yüzdesel bir sonuç üretir.

Bu yöntemin bir özelliği, değerlendirmenin ağırlıklı olarak asli kural ihlalleri üzerinden yapılmasıdır. Yani hız gibi tali kusurlar bu otomatik sistemde her zaman tam olarak yansımayabilir.

Yaralanmalı ve Ölümlü Kazalar: Kolluk ve Mahkeme

Kazada yaralanma veya ölüm varsa, tutanağı sürücüler kendi aralarında tutamaz. Bu durumda olay yerine trafik polisi veya jandarma gelir. Kusur değerlendirmesini kolluk kuvvetleri yapar; nihai oran ise bilirkişi raporu ve mahkeme takdiriyle belirlenir.

Kolluk kuvvetleri, sigorta sisteminden farklı olarak hem asli hem tali kusurları birlikte değerlendirir ve Karayolları Trafik Kanunu'ndaki ihlal maddelerini esas alır.

Asli Kusur Sayılan Haller (Karayolları Trafik Yönetmeliği md. 157)

Yönetmelik, hangi davranışların asli kusur sayılacağını açıkça düzenlemiştir. Bu hareketleri yapan sürücüler, kural olarak asli kusurlu kabul edilir:

1. Kırmızı ışıkta geçmek
2. Yetkili memurun (trafik polisi/jandarma) "dur" işaretine uymamak
3. Taşıt giremez işaretli yola veya ters yöne girmek
4. Karşı yönden gelen trafiğin şeridine geçmek
5. Öndeki araca arkadan çarpmak (takip mesafesini korumamak)
6. Geçme yasağı olan yerlerde sollama yapmak
7. Doğrultu değiştirme (dönüş) manevralarını kurallara aykırı yapmak
8. Şeride tecavüz etmek
9. Kavşaklarda geçiş önceliğine (geçiş hakkına) uymamak
10. Kaplamanın dar olduğu yerlerde geçiş önceliğine uymamak
11. Manevra yaparken kurallara uymamak
12. Yerleşim yeri dışındaki taşıt yolu üzerinde zorunlu hal dışında park etmek
13. Yerleşim yeri dışındaki taşıt yolu üzerinde zorunlu hal dışında duraklamak
14. Yol üzerinde gerekli tedbirleri (üçgen reflektör vb.) almamak
15. Kurallara uygun park edilmiş araçlara çarpmak

Bu hareketlerden biri zorunlu bir tehlikeyi önlemek amacıyla yapıldıysa, sürücü her zaman asli kusurlu sayılmayabilir; her olay kendi koşullarında değerlendirilir.

Kaza Sonrası Süreç: Tutanaktan Kusur Oranına (Adım Adım)

Kusur oranının doğru çıkması, sürecin daha ilk dakikalarında attığınız adımlara bağlıdır.

1. Doğru Tutanak Türünü Seçin

• Anlaşmalı / Mobil Kaza Tutanağı: Sadece maddi hasar varsa ve taraflar kazanın oluş şekli konusunda uzlaşıyorsa, polis çağırmadan kendi aranızda tutanak tutabilirsiniz. Bugün bu işlem, kâğıt form yerine e-Devlet mobil uygulaması veya Sigortam360 üzerinden dijital olarak yapılabilmektedir. Dijital tutanak; konum ve zaman damgası içerdiği için daha güvenilir kabul edilir.
• Kolluk Tutanağı: Yaralanma, ölüm, kamu malına zarar varsa; taraflardan birinin sigortası ya da ehliyeti yoksa veya taraflar anlaşamıyorsa mutlaka polis/jandarma çağrılmalıdır.

2. Kaza Yerini Belgeleyin

Araçları oynatmadan önce hasarı, çarpışma açılarını ve konumu fotoğraflayın. Varsa MOBESE veya araç kamerası kayıtları, çelişkili beyanların olduğu durumlarda en güçlü delildir. Tanık bilgileri de süreci güçlendirir.

3. Tutanağın Gerçeğe Uygun Olmasına Dikkat Edin

Gerçeğe aykırı tutanak düzenlemek hukuki açıdan ciddi sonuçlar doğurabilir. Plaka, poliçe numarası, iletişim bilgileri eksiksiz girilmelidir.

4. Süreci Takip Edin

Tutanak sigorta şirketlerine ulaşıp SBM sistemine girildikten sonra, genellikle birkaç iş günü içinde kusur oranı belirlenir. Sonuç size SMS veya e-posta ile bildirilir ve online.sbm.org.tr üzerinden sorgulanabilir.

Kusur Oranına İtiraz: Nereye, Nasıl ve Hangi Sürede?

Kendinize haksız bir oran çıktığını düşünüyorsanız sürecin sonu değildir. İtiraz yolları kazanın türüne göre farklılaşır.

Maddi Hasarlı Kazada İtiraz (SBM / Tramer)

Kusur oranı tarafınıza bildirildikten sonra 5 iş günü içinde, değerlendirmeye etki edebilecek ek bilgi ve belgelerle birlikte sigorta şirketinize ya da doğrudan SBM sistemine itiraz edebilirsiniz. Dosya yeniden incelenir ve kısa sürede karara bağlanır.

Sigorta Tahkim Komisyonu

SBM itirazından sonuç alamazsanız ya da süreyi kaçırırsanız, en hızlı ve etkili yol Sigorta Tahkim Komisyonu'dur. Başvuru için önce ilgili sigorta şirketine yazılı başvurmanız ve ret cevabı almanız (veya 15 gün içinde yanıt alamamanız) gerekir. Hakem heyeti, dosyayı ve gerekirse bilirkişi raporunu inceleyerek kusur oranını yeniden belirleyebilir. Süreç genellikle mahkemelere göre çok daha hızlı sonuçlanır.

Hakem kararına da itiraz mümkündür: 2026 güncel parasal sınırlara göre, 35.000 TL ve üzerindeki uyuşmazlıklarda verilen karara, tebliğden itibaren 10 gün içinde İtiraz Hakem Heyeti'ne başvurulabilir. Daha yüksek tutarlı uyuşmazlıklarda temyiz yolu da açıktır. Bu sürenin takvim günü olduğunu, hafta sonu ve tatilleri kapsadığını unutmayın.

Kolluk (Polis/Jandarma) Tutanağına İtiraz

Tutanak kolluk tarafından düzenlenmişse, itiraz SBM üzerinden yapılamaz; yargı yolu devreye girer. Kazanın ve talebin niteliğine göre Sulh Ceza Hâkimliği ya da Asliye Hukuk/Asliye Ticaret Mahkemesi yetkili olabilir. Tazminat ve kusur uyuşmazlıklarında genel zamanaşımı süresi kaza tarihinden itibaren 2 yıldır; hak kaybı yaşamamak için makul sürede harekete geçmek önemlidir.

Kusur Oranı Neden Bu Kadar Önemli?

Kusur oranı, yalnızca kâğıt üzerinde bir rakam değildir. Doğrudan cebinizi ve haklarınızı etkiler:

• Hasar tazmini: Hasarınız, kusursuz olduğunuz oran kadar karşı tarafın trafik sigortasından karşılanır.
• Değer kaybı: Kazada kusursuz ya da daha az kusurlu taraf, aracının ikinci el piyasasındaki değer düşüşünü karşı tarafın sigortasından talep edebilir. Bu nedenle bir aracın geçmişteki kaza ve hasar kayıtları, ikinci el değerini doğrudan etkiler; bir aracı almadan önce ekspertiz ve geçmiş kontrolü için satın alma öncesi kontrol listesi mantığıyla hareket etmekte fayda var.
• Cezai sorumluluk: Yaralanmalı veya ölümlü kazalarda kusur oranı, cezai sorumluluğun belirlenmesinde de esas alınır.
• Rücu riski: Üçüncü şahıslara verdiğiniz zarar, zorunlu trafik sigortası teminat limitini aşarsa, aşan kısım sigorta şirketiniz tarafından sizden talep edilebilir.

Sık Yapılan Hatalar ve Pratik İpuçları

Aşağıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlı olup, somut bir olaya ilişkin kesin hukuki sonuç doğurmaz. Her kaza kendi koşullarında değerlendirilir.

• İtiraz süresini kaçırmak: En sık yaşanan sorun, 5 iş günlük itiraz süresinin gözden kaçmasıdır. Sonuç bildirimini takip edin.
• Eksik veya hatalı tutanak: İmzasız, tek nüsha ya da eksik bilgi içeren tutanaklar geçersiz sayılabilir ve sürecinizi uzatabilir.
• Fotoğraf çekmeden araçları oynatmak: Çarpışma açısını gösteren ilk kareler, kusur değerlendirmesinde belirleyici olabilir.
• Yanlış tutanak türü: Yaralanma varken anlaşmalı tutanak tutmaya çalışmak, sürecin baştan hatalı ilerlemesine yol açar.

Öte yandan, kusur oranına yapılan itirazların önemli bir kısmı, sunulan ek deliller sayesinde sürücü lehine yeniden değerlendirilebilmektedir. Yani doğru belgelerle yapılan itirazlar çoğu zaman sonuç verir.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Kusur oranını öğrenmek için nereye bakmalıyım? Maddi hasarlı kazalarda kusur oranınızı SBM'nin internet sitesinden (online.sbm.org.tr) e-Devlet bilgilerinizle giriş yaparak sorgulayabilirsiniz.

Kusur oranına itiraz için ne kadar sürem var? Maddi hasarlı kazada, sonucun tarafınıza bildirilmesinden itibaren 5 iş gününüz vardır. Bu süreyi kaçırırsanız Sigorta Tahkim Komisyonu veya yargı yolu gündeme gelir.

%50 kusurlu olmak ne anlama gelir? İki tarafın da kazada eşit oranda sorumlu olduğu anlamına gelir. Bu durumda taraflar birbirlerinin hasarının yarısını karşılar.

Arkadan çarpan her zaman kusurlu mudur? Öndeki araca arkadan çarpmak yönetmelikte asli kusur sayılır; çünkü sürücünün takip mesafesini koruma yükümlülüğü vardır. Ancak öndeki aracın kural dışı bir manevrası varsa değerlendirme değişebilir.

Hız yapmak asli kusur mudur? Hayır, hız genellikle tali kusur olarak değerlendirilir. Yine de kazanın oluşumuna katkısı varsa kusur oranını etkileyebilir.

Kaskom yoksa ve kusurluysam hasarımı kim karşılar? Kaskonuz yoksa ve kusurluysanız, kendi aracınızdaki hasarı kendiniz karşılarsınız. Karşı tarafın zararı ise zorunlu trafik sigortanızdan ödenir.

Tutanağı dijital olarak tutabilir miyim? Evet. Sadece maddi hasarlı ve taraflar anlaşmışsa, e-Devlet mobil uygulaması veya Sigortam360 üzerinden Mobil Kaza Tutanağı düzenleyebilirsiniz.

Sonuç ve Değerlendirme

Trafik kazasında kusur oranı, anlık bir hata ile uzun vadeli bir hukuki ve maddi sorumluluk arasındaki köprüdür. Doğru belirlenmesi, hem hasarınızın tazmini hem de değer kaybı ve tazminat haklarınız için belirleyicidir.

Özetle: Kaza anında sakin kalın, doğru tutanak türünü seçin, mutlaka fotoğraf ve delil toplayın, sonucu takip edin ve haksız bir oran çıktığında süresi içinde itiraz etmekten çekinmeyin. Süreç karmaşıklaştığında ya da maddi/manevi tazminat söz konusu olduğunda bir avukattan destek almak en sağlıklı yaklaşımdır.

---

Bu içerik araclo.com için genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat, parasal sınırlar ve uygulama süreçleri zaman içinde değişebilir; somut durumunuz için güncel resmi kaynaklara ve gerektiğinde bir hukuk uzmanına başvurunuz.