Tanımlar
- Kırık: Kemik bütünlüğünün bozulmasıdır. Kapalı kırıkta deri sağlamdır; açık kırıkta deri bütünlüğü bozulmuştur, kemik uçları görünebilir (enfeksiyon riski yüksektir).
- Çıkık: Eklem yüzeylerinin kalıcı olarak ayrılmasıdır. İlkyardımcı çıkığı yerine oturtmaya çalışmaz.
- Burkulma: Eklem bağlarının aşırı zorlanmasıyla oluşan zedelenmedir.
Belirtiler
- Ağrı, hassasiyet, şişlik ve morarma
- Şekil bozukluğu, hareket kısıtlılığı
- Kırıkta hareketle artan şiddetli ağrı, bazen kemik sesi
İlk yardım
- Yaşam bulguları değerlendirilir
- Hareket ettirilmez; bulunduğu pozisyonda tespit edilir
- Açık kırıkta yara üzeri temiz bezle örtülür
- Atel ile tespit yapılır
- Şişliği azaltmak için tespit edilen bölge yukarıda tutulur ve soğuk uygulanır
- Vücut ısısı korunur (ağrıya bağlı şoku önlemek için)
- 112 aranır, hasta uygun pozisyonda sevk edilir
Atel kuralları
- Atel, kırığın üstündeki ve altındaki eklemi içine alacak uzunlukta olmalıdır
- Atel malzemesi sert olmalı, yumuşak bir bezle sarılmalıdır (tahta, karton, gazete, dergi)
- Tespit çok sıkı yapılmaz; parmak uçlarının rengi ve ısısı kontrol edilir
- Açık kırıkta görünen kemik parçaları çıkarılmaz, yerine itilmez
- Kafatası, köprücük kemiği, kaburga, kürek ve kalça kemiği kırıklarında atel kullanılmaz
Bölgeye göre pozisyon
- Köprücük kemiği kırığı: Üçgen sargı ile omuz tespiti, oturuş pozisyonunda sevk
- Kol kemiği kırığı: Atellenen kol göğse bağlanır, oturuş pozisyonu
- Önkol kırığı: Kol 90 derece açıyla boyuna asılır
- Bacak ve kalça kırıkları: Sırtüstü yatış pozisyonu